Puszcza Borecka – Historia

Nazwa Puszczy Boreckiej prawdopodobnie pochodzi od miejscowości Borki, założonej przez braci Borkowskich, ale historia tego obszaru zaczyna się znacznie wcześniej.

Źródło

W VII wieku p.n.e (epoka brązu) olbrzymie obszary położone na wschód od Wielkich Jezior Mazurskich pokryte były Puszczą Galindzką. Całkowicie bezludny obszar, na którym nie odnaleziono, z tamtego okresu, żadnych śladów osad ludzkich. W zamierzchłych czasach centra osadnicze znajdowały się głownie nad brzegami mórz, wielkich jezior lub rzek, dlatego też nie powinno nas dziwić brak działalności ludzkiej. Duża odległość i nieprzebyte obszary leśnie były nie jako naturalną barierą dla ekspansji człowieka. Pierwsze cmentarzyska kurhanowe pochodzą z II i III w. n. e., położone w okolicach granicy dzisiejszej puszczy. W okresie tym kształtowały się zachodniobałtyckie wspólnoty plemienne. Mazury Garbate, w których skład wchodzi Puszcza Borecka znalazły się na pograniczu terytoriów trzech z nich: Estów (Prusów), Sudawów (Jaćwingów) i Galindów. Najsilniejszą i najliczniejszą grupą byli Jaćwingowie. Ich terytoria położone były na wschodnich obszarach Puszczy Galindzkiej. Utrzymywali się głównie z łowiectwa i rybołówstwa. Zajmowali się także grabieżami terenów sąsiednich. Jaćwingowie nie tworząc wspólnoty państwowej stali się łatwym łupem dla Zakonu Krzyżackiego, który został zaproszony przez Konrada mazowieckiego w 1228r. W XIII wieku zakon rozpoczną kolonizację tych terenów i ostatecznie rozprawił się z dzikim plemionami pod wodzą Konrada von Thierberga. Puszcza Borecka, a raczej jej dzisiejszy obszar, znalazł się w granicach państwa zakonnego, podlegając komturowi w Pokarminie.

Polityka kolonizacyjna wdrożona przez zakon, doprowadziła do masowego napływu ludności polskiej na południowe obszary Prus. W wyniku tego powstało na ponad 600 nowych wsi. Przyczyną tak potężnej ekspansji ludności były nadawane im przywileje. Pogarszające się warunki chłopów pańszczyźnianych na Mazowszu, a także rozdrobnienie gospodarstw doprowadziły do znacznych migracji. W tamtych okresie Puszcza Borecka, Skaliskie, Puszcza Romincka oraz prawdopodobnie Puszcza Augustowska tworzyły zwarty kompleks leśny. Kolonizacja zaczęła obejmować coraz to nowe obszary. Wiek XV przyniósł siedliska w okolicach obecnych miast: Pisza, Węgorzewa, Rynu i Giżycka, a w latach siedemdziesiątych tego wieku osadnicy zaczęli zbliżać się do rzeki Legi. W wieku XVI wokół dzisiejszej granicy Puszczy Boreckiej powstały nowe wsie: Banie Mazurskie (1566), Boćwinka (1551), Pietrasze (1566), Grabowo (1515), Główka (1579), Guzy (1563), Wężewo (1560), Mazury (1566), Kruklanki (1535), Jeziorowskie (1570). Możliwe, także, że w tym okresie powstała wspominana wyżej wieś Borki.

Masowo napływająca ludność początkowo utrzymywała się w znacznej mierze z polowań na zwierzynę, oraz rybołówstwa .Część z obecnych tu zwierząt szybko została doprowadzona do granicy wymarcia. Tury, żubry, łosie, niedźwiedzie, czy tarpany zostały wytrzebione na wskutek polowań, które dostarczały mięsa, skór oraz innych cennych surowców. Tarpany ( dzikie konie) wyginęły pod koniec XVI wieku, zaś ostatniego niedźwiedzia widziano w 1804 roku. Coraz szersze znaczenie miało rolnictwo. Do jego potrzeb zaczęto karczować lasy, w szczególności liściaste pod którymi znajdowały się najżyźniejsze gleby. Proces ten trwał do końca XVII wieku. Dalsza polityka gospodarowania lasem doprowadziła do znacznego zubożenia zróżnicowania gatunkowego drzewostanu.

Dziś obszar zwartego kompleksu leśnego to około 19 tys. ha, nad którym swoją pieczę sprawują dwa nadleśnictwa Borki oraz Czerwony Dwór.

Autor: Tomasz Chomicz

Literatura: Ryszard Demby „W Straduńskiej Puszczy. Z dziejów Osadnictwa Ziemi Oleckiej” Olecko 1998;